Türk Tiyatrosunun Mihenk Taşlarından Muhsin Ertuğrul

“Hem sevdi?im bir i?te, bir sanat kolunda çal??mak için, hem de bu sanat dal?n?n toplumun yüre?inde çiçekler açt?raca??na inand???m için… Bu inanç o kadar derine kök sald? ki, yar?n k?yamet kopaca??n? bilsem bugün ‘bir tiyatro daha açar?m’ diyecek ölçüde bir saplant? gibi. Saplant? sözcü?ü abart?lm?? say?lmas?n; tam anlam?yla yerinde. Çünkü, yeryüzünde tiyatronun bin bir derde deva oldu?una inand?m bir kez. Bütün kötülüklerin, insan?n insandan kopmas?ndan, uzakla?mas?ndan; birbirlerinin s?cakl???n?, sevgisini duyamad?klar?ndan do?du?una inanç getirdim bir kez. Art?k, beni bu inançtan, bu kan?dan kurtaramazd? kimse. Onun için, bu yolu do?ru yol belledim. ?yili?e, güzele, gerçe?e ç?karan yol.” Diyerek tiyatroya olan dü?künlü?ünü dile getiren, Türkiye’de modern Türk tiyatrosunun kurucular?ndan ve tiyatronun mihenk ta?lar?ndan olan Muhsin Ertu?rul’u Dünya Tiyatrolar? Gününde sayg?yla an?yoruz.

1. ?lkokul y?llar?nda ba?layan tiyatro merak?

1. ?lkokul y?llar?nda ba?layan tiyatro merak?
1892 y?l?nda ?stanbul’da dünyaya gelen Muhsin Ertu?rul, ilkokuldan sonra Topba?? Rü?tiyesi ve Mercan ?dadisinde okur. Daha ilkokul y?llar?nda tiyatroya ilgi duyarak aktör olmaya karar veren Ertu?rul, 1909’da Erenköy’deki Burhanettin Tiyatrosu’nda Arthur Conan Doyle’?n Sherlock Holmes oyununda ‘Bob’ rolüyle ilk kez sahneye ç?kar ve bu toplulukla birçok oyunda rol al?r.

2. Ailesine ra?men tiyatro e?itimi

2. Ailesine ra?men tiyatro e?itimi
Ailesi, sahneye ç?kmas?na kar?? oldu?u için baba evinden ayr?larak tiyatro e?itimi için 1911’de Paris’e giden Muhsin Ertu?rul, orada Comédie Française ve birçok Rus tiyatro toplulu?unun oyunlar?n? izler. 1912’de ?stanbul’a dönünce yönetmen ve oyuncu olarak çal??maya ba?lar. ?lk kez Shakespeare’in Hamlet oyununu sahneye koyar ve bu oyunda Hamlet rolünü oynar.

3. Tiyatro ve sinema bir arada

3. Tiyatro ve sinema bir arada
1913’te Bursa’da Millet Tiyatrosu ad?yla ?smail Galip Arcan, Behzad Butak ve Kemal Emin Bara ile kurdu?u Yeni Turan Temsil Heyeti’nde çok say?da yabanc? oyunu sahneler ve bu oyunlarda rol al?r. Ayn? y?l ?ehzadeba??’nda Ertu?rul Sinemas?n? açar. Burada film gösterilerinin yan? s?ra oyunlar ve k?sa gösteriler de sunulur. 1913 sonunda kar??t??? siyasi bir olay nedeniyle s?n?r d??? edilince tekrar Fransa’ya gider. Tüm u?ra?malar?na ra?men Paris konservatuvar?na giremez ancak oradaki tiyatrolar ve sinema stüdyolar?nda gözlemler yapar, tiyatro çal??malar?n? izler.

4. ?ehir Tiyatrolar?n?n kurulu?u

4. ?ehir Tiyatrolar?n?n kurulu?u
?stanbul’a döndü?ünde “Ertu?rul Muhsin ve Arkada?lar?” toplulu?unu kuran sanatç?, 1914’te, daha sonra ?stanbul ?ehir Tiyatrolar? ad?n? alan Dar-ül Bedayi-i Osmanî Müzik ve Tiyatro Okulunun kurulu? çal??malar?na kat?l?r. Ayn? y?l aç?lan s?navla Dar-ül Bedayi’ye ö?renci olarak giren Muhsin Ertu?rul, bir süre sonra bu okula önce yard?mc? ö?retmen olarak atan?r. 1915 y?l?nda da devaml? temsil kadrosuna al?narak çe?itli oyunlarda rol al?r. Dünya Sava??n?n ba?lamas?yla Darülbedayi tiyatro okulu olmaktan ç?k?p bir tiyatro toplulu?una dönü?ünce Muhsin Ertu?rul da kurumdan izin alarak Berlin’e gider. Burada sinema ve tiyatro incelemelerinde bulunur.

5. ?lk film ?irketi ve aktörlük

5. ?lk film ?irketi ve aktörlük
Berlin’e ilk gidi?inde “Karanl?kta I??k” filminde rol alan Muhsin Ertu?rul, ?stanbul’a dönüp Tahsin Nahit’in “Bir Çiçek ?ki Böcek” adl? uyarlamas?n?, H. Kistemaeckers’ten uyarlad??? “Uçurum” adl? oyunu, ba?rolünde ihtiyar bir köylüyü canland?rd??? Halit Fahri Ozansoy’un “Bayku?” piyesini sahneler. (1917) K?sa bir süre sonra tekrar Berlin’e gider ve “Brenaien Dü?esi” filminde ihtilalc? bir subay rolünü oynar. Berlin’de kendi ad?na “?stanbul Film” adl? bir film ?irketi kuran sanatç?, Üstat Filmin de orta?? ve yönetmeni olur. “Samson”, “Kara Lale Bayram?”, “?eytana Tapanlar” adl? filmleri çeker.

6. Edebi Tiyatro Heyeti

6. Edebi Tiyatro Heyeti
1918’de ?stanbul’a dönen sanatç? Edebi Tiyatro Heyeti ad?nda özel bir topluluk kurarak Ramazan ay? boyunca temsiller verir. K?sa bir süre için Dar-ül Bedayi’de yeniden çal??t?ysa da oyun seçimindeki anla?mazl?klar ve yönetimdeki kar???kl?klar nedeniyle kurumdan ayr?l?r. Muhsin Ertu?rul, 1921’de Dar-ül Bedayi’ye yönetmen olarak yeniden girer, ancak kurumda yönetim kurulunun ve di?er birimlerin sanatç?lardan olu?mas? için giri?imlerde bulununca k?sa süre sonra arkada?lar?yla birlikte i?lerine son verilir.

7. ?stanbul’da Bir Facia-y? A?k ve Ate?ten Gömlek

7. ?stanbul’da Bir Facia-y? A?k ve Ate?ten Gömlek
Bu s?rada sinema ile de ilgilenen sanatç? Türkiye’nin ilk özel film ?irketi olan Kemal Filmin, yerli film yap?m?na ba?lamas? için yard?mc? olur. 1921-1924 y?llar? aras?nda bu ?irket ad?na 6 film çeker. Türkiye’de çekti?i ilk film, “?stanbul’da Bir Facia-y? A?k” olur. Kurtulu? Sava??’n?n ilk belgesel filmi kabul edilen “Zafer Yollar?” filmini çeker. Ayr?ca Halide Edip Ad?var’?n ayn? ad? ta??yan roman?ndan uyarlad??? “Ate?ten Gömlek” (1923), Kurtulu? Sava??’n? konu alan ilk film olarak sinema tarihine geçer. Muhsin Ertu?rul bu filmde ba?rolü oynayan Neyyire Neyir ile evlenir.

8. Ö?rencilere indirimli tiyatro

8. Ö?rencilere indirimli tiyatro
Sanatç?, 1924-1925 tiyatro sezonunda tekrar “Ertu?rul Muhsin ve Arkada?lar?” adl? bir topluluk kurarak bu toplulukla ?stanbul ?ehzadeba??’ndaki Ferah Tiyatrosu’nda çe?itli oyunlar sahneler. Türkiye’de ilk defa ö?renciler için indirimli matineler bu dönemde düzenlenir, tiyatro bilgisi veren ücretsiz bro?ürler da??t?l?r. Onun katk?lar?yla tiyatroda yerli yazarlara, tak?m oyunculu?una, i? bölümüne önem verilen örnek bir çal??ma düzeni gerçekle?tirilir. Muhsin Ertu?rul, paras?zl?k yüzünden 5 ay sonra kapanmak zorunda kalan toplulukla bu süre içinde 23 oyun sahneler.

9. Sovyetler Birli?i ve Naz?m Hikmet

9. Sovyetler Birli?i ve Naz?m Hikmet
Muhsin Ertu?rul tiyatrosu kapand?ktan sonra 1925 y?l?nda, Sovyetler Birli?i’ne gider. Bu arada ?stanbul’dan Sovyetler Birli?i’ne dönerek Moskova’da tiyatro çal??malar?na ba?lam?? olan Naz?m Hikmet’e kat?l?r. Onun sayesinde sinema dünyas?ndan pek çok ki?i ile tan??ma ve çal??ma f?rsat? bulur. Moskova’da “Tamilla, Spartaküs ve Be? Dakika” filmlerini çeker. Naz?m Hikmet, Kafatas? adl? oyununu Muhsin Ertu?rul’un oynamas? için yazar.

10. Ba?ar?l? Kahire turnesi

10. Ba?ar?l? Kahire turnesi
1927 y?l? ?ubat’?nda ?stanbul’a dönen Muhsin Ertu?rul, Dar-ül Bedayi’de sanat yönetmeni olarak çal??maya ba?lar. 1949’da Devlet Tiyatrolar? Genel Müdürlü?ü’ne getirilinceye kadar sürdürdü?ü çal??malarla kuruma bir ?ehir tiyatrosu kimli?i kazand?r?r. Sahne çal??malar?n? düzen alt?na alan yönetmenlikler haz?rlar ve uygulamaya koyar. 1928’de Dar-ül Bedayi sanatç?lar?yla ba?ar?l? bir Kahire turnesi yapar.

11. ?pek Film ve Ankara Postas?

11. ?pek Film ve Ankara Postas?
Muhsin Ertu?rul, 1928’de Türkiye’nin ikinci büyük yap?m ?irketi olan ?pek Film’in kurulmas?na öncülük eder “Ankara Postas?” adl? filmin büyük ticari ba?ar? kazanmas?n?n ard?ndan ?pek Film’de 1928-1941 y?llar? aras?nda yönetmen olarak, aralar?nda ilk sesli Türk filmleri olan “?stanbul Sokaklar?nda” ve “Bir Millet Uyan?yor” filmleri de olan yirmi film çeker. 1931’de belediyeye ba?l? bir Tiyatro Meslek Okulunun aç?lmas?na öncülük ederek bu kurumda dersler verir.

12. ?lk düzenli çocuk oyunlar? ve Goethe Madalyas?

12. ?lk düzenli çocuk oyunlar? ve Goethe Madalyas?
Muhsin Ertu?rul, Moskova’da çocuk tiyatrosu üstüne incelemeler yapt?ktan sonra 1935-1936 sezonunda Istanbul ?ehir Tiyatrosu’nda Türkiye’deki ilk düzenli çocuk oyunlar?n? ba?lat?r. Tiyatro alan?nda verdi?i hizmetler nedeniyle 1932’de Goethe Madalyas? ile ödüllendirilir. 1947’de kurulmakta olan Devlet Tiyatrosu’nu yönetmek üzere Ankara Devlet Konservatuvar? Tatbikat Sahnesi’nin ba??na getirilen Muhsin Ertu?rul, Çe?itli aral?klarla Devlet Tiyatrolar? Genel Müdürlü?ü ve ?stanbul ?ehir Tiyatrolar? Ba? rejisörlü?ü görevini sürdürür. Bu dönemde ço?u yurt d???nda e?itim görmü? yeni ku?ak tiyatrocularla yeni bir dönem ba?lat?r; çe?itli okullarda sahne ve tiyatro ele?tirisi dersleri verir.

13. Devlet Kültür Arma?an?

13. Devlet Kültür Arma?an?
Ça?da? Türk tiyatrosunun temelini atan, Türk tiyatrosunun geli?mesine ya?am? boyunca çe?itli görevlerle damgas?n? vuran Muhsin Ertu?rul’a 60. sanat y?l? olan 1971’de cumhuriyet tarihinde ilk kez bir sanatç?ya verilen “Devlet Kültür Arma?an?” verilir. 23 Nisan 1979’da Ege Üniversitesi’nce fahri doktor payesi verilen sanatç?, unvan?n? almak ve sanat ya?am?n?n 70. y?l kutlamalar?na kat?lmak üzere gitti?i ?zmir’de geçirdi?i kalp krizinin ard?ndan, 29 Nisan 1979’da hayat?n? yitirir. Kendisini sayg?yla an?yoruz…

14. Atatürk ve Muhsin Ertu?rul

14. Atatürk ve Muhsin Ertu?rul
E?i Neyyire Neyir taraf?ndan anlat?lan bir an?yla bitirelim yaz?m?z?: “O zamanlar kad?nlar?n sanatç? kimli?ini yeni yeni kazand??? dönemler. Benim tiyatroda çömezlik dönemim. Muhsin Ertu?rul Dar-ül Bedai’ye ba? yönetmen olarak atanm??. Çok titiz bir insan. Provadan oyuna her ?ey saat titizli?i ile i?liyor, perde bir saniye bile geç aç?lm?yordu. Provaya geç kalan oyuncu derhal oyundan uzakla?t?r?l?yordu. Eee tahmin edersiniz ki bu durumda Muhsin Ertu?rul’un da dü?man? çoktu. Bir gece Dolmabahçe’den Atatürk’ün ?ehir Tiyatrolar?na gelece?i haber verildi. Ben de kar??lamak için haz?rd?m. Fakat pa?a gecikti. Muhsin Ertu?rul kendisini beklemeden perdeyi saniyesi saniyesine aç?p oyunu ba?latt?. Atatürk 4 dakika geç kalm??t?. Etraftaki dalkavuklar Atatürk geldi?inde Muhsin Ertu?rul’un onu beklemeden perdeyi açt???n? ellerini ovu?tura ovu?tura anlatt?lar. Atatürk: “Yaaa, öyle mi, Muhsin Ertu?rul’la görü?ürüz” dedi. Herkes Muhsin Ertu?rul’un i?inin bitti?ine inan?yordu. “Ben müdür olaca??m, sen müdür olacaks?n” kavgalar? bile ba?lam??t?. Atatürk piyesin bitiminde Muhsin Ertu?rul’u ayakta kar??lad?. Deminkileri de yan?na ça??rarak aynen ?unlar? söyledi: “Sizi tebrik ederim, i?inizle ilgili ciddiyetiniz ülkenin geli?imini ciddiye ald???n?z? gösterir. Biz geç kald?k, siz vazifenizi yapt?n?z. E?er bir tek benim için perdeyi açmay?p oyunu ba?latmasayd?n?z, bu dalkavukluktan ileri gitmez ve beni çok üzerdi. Ben herkesin her sahada i?ini bu kadar ciddiye almas?n? istiyorum, ülke ancak böyle ilerler efendiler” demez mi? Etraftakilerin suratlar? görülmeye de?erdi o s?rada…

canada goose parka damen canada goose parka damen canada goose parka damen

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ